Bruine tandbaars

Hoe herken je de bruine tandbaars?

De bruine tandbaars, ook wel de tandbaars van de Middellandse Zee genoemd, is de bekendste van de acht tandbaarzen in die zee, uit de familie van de zaagbaarzen. Het lijf is ovaal en massief en bedekt met kleine schubben, met een dikke kop, een grote bek met vooruitstekende onderkaak en uitpuilende ogen met lichte vlekken eromheen. Hij is donkerbruin met lichtere vlekken. Hij heeft één rugvin en een ronde staart met een witte rand, en zijn borst- en aarsvinnen worden naar de punt toe donkerder. Meestal meet hij 90 centimeter, maar hij kan 1,50 meter en 100 kilo halen. De jongen zijn lichter en gevlekt en leven dicht bij de kust, tot in de getijdenpoeltjes.

Hoe leeft de bruine tandbaars?

De bruine tandbaars leeft op grillige rotsbodems, vaak bij velden van posidonia-zeegras, van een paar meter tot meer dan 200 meter diep. De volwassen vis leeft alleen en verdedigt een territorium. Hij jaagt vanuit een hinderlaag bij de ingang van een holte en zuigt zijn prooi in één keer op: eerst weekdieren, kreeftachtigen en octopussen, en rifvissen naarmate hij groter wordt. Hij is een protogyne hermafrodiet: jonger dan 4 jaar heeft hij nog geen vast geslacht, rond 5 jaar is hij vrouwtje en daarna wordt hij mannetje, meestal rond 12 jaar. Hij wordt zo'n vijftig jaar oud. In de zomer, vooral in juli en augustus, komen tandbaarzen met enkele tientallen samen op vaste plekken om te paaien. Het nationaal park Port-Cros is een van de bekende paaiplaatsen, net als de Medes-eilanden in Spanje en Lampedusa in Italië.

Waar en wanneer zie je de bruine tandbaars in Frankrijk?

Hij komt voor in de hele Middellandse Zee en in de oostelijke Atlantische Oceaan tot Bretagne, maar van dichtbij zie je hem in de reservaten van de Middellandse Zee. Bij La Gabinière, in het nationaal park Port-Cros, zijn de tandbaarzen vanaf 15 meter overal, en de duikcentra tellen er een tiental per duik. Bij Mérouville, op de rotsbank van Pelu bij de Lavezzi-eilanden, komt een groep vaste bewoners de duikgroepen tegemoet, sommige zwaarder dan 30 kilo. Op het wrak van de Liban, bij Marseille, kom je er soms een tegen. Hij is er het hele jaar, en het duikseizoen, van mei tot oktober, valt samen met de paaitijd in de zomer. De onderzoeksgroep Groupe d'étude du mérou telt de tandbaarzen van Port-Cros sinds 1993 om de drie jaar in oktober: 473 exemplaren in 2005 en 565 in oktober 2008, 6,6 keer zoveel als in 1993. Op Porquerolles telde ze er 97 bij de eerste telling, in november 2008.

Is de bruine tandbaars bedreigd?

De bruine tandbaars staat als kwetsbaar op de Rode Lijst van de IUCN. Zijn vangsten daalden tussen 1990 en 2001 met 88 procent in zeven landen, en door zijn trage groei en late geslachtswissel is hij gevoelig voor de visserij, die eerst de grote mannetjes wegvangt. In Frankrijk is vissen op hem verboden door een moratorium: aan de Middellandse Zeekust van het vasteland sinds 1993, verlengd bij prefectoraal besluit van 23 december 2013. Op Corsica hebben twee besluiten van 22 december 2023 het verbod met tien jaar verlengd, samen met dat op de zeeraaf en de andere tandbaarzen, zowel voor de onderwaterjacht als voor de recreatieve hengelvisserij. In het reservaat van de Straat van Bonifacio is het bij onderwaterjacht verboden om welke tandbaars dan ook te vangen. In het nationaal park Calanques riskeer je voor een gestroopte tandbaars een boete tot € 22.500. De parken verbieden ook om dieren te voeren of aan te raken: geniet van zijn nieuwsgierigheid zonder hem uit te lokken.