Formigas en Dollabarat

Wat is het verhaal van de Formigas, met een Baskische schipbreuk en een vuurtoren gebouwd in 36 dagen?

Portugese zeevaarders meldden de Formigas al in 1431: rotsen vlak aan het wateroppervlak, halverwege tussen Santa Maria en het niets. Het nabijgelegen rif draagt de naam van Pierre Dollabarat, de Baskische kapitein van de Maria de Sebourre, die het op 7 maart 1788 ontdekte door erop te vergaan. Beide horen bij dezelfde onderzeese vulkaan, waarvan de kegel wordt begrensd door de Formigas in het noordwesten en de Dollabarat in het zuidoosten, vijf kilometer verder: basalt van ongeveer vier miljoen jaar oud, bedekt met fossielrijke kalksedimenten van vier tot zes miljoen jaar oud. De bank is 13 km lang en 5,5 km breed; de eilandjes boven water beslaan slechts 9.000 vierkante meter, en het hoogste, de Formigão, is 11 m hoog. Het Italiaanse schip Corsaro baggerde er in 1886, daarna de Princesse Alice van prins Albert I van Monaco in 1895. De vuurtoren, een witte stenen toren van 19 m met het licht op 22 m en een reikwijdte van 12 zeemijl, werd in de zomer van 1948 in 36 dagen gebouwd; bij zware zee slaan de golven eroverheen.

Hoe verlopen de twee duiken bij de Formigas en de Dollabarat?

De eerste duik is meestal bij de Formigas. Je daalt af langs de verticale wanden aan de oostkant van het grote eilandje, waar de bruine tandbaarzen komen kijken wie er arriveert, en zwemt dan langs de rotsblokken aan de noordkant, in water zo blauw dat je de boot vanaf 30 m ziet. Ervaren duikers kunnen het wrak van de Olympia proberen, ten zuidwesten van de eilandjes, tussen 30 en 50 m, of de kleine ondiepte op 8 m, net ten zuiden van de vuurtoren. De tweede duik is voor de Dollabarat, vijf kilometer verder naar het zuidoosten: een plateau waarvan de top tot net onder het oppervlak komt, doorsneden door geulen op 8 of 10 m, dat daarna afvalt naar 20 of 30 m. Daar komen de scholen langs, geelbekbarracuda's, horsmakrelen, tonijnen en wahoos, en daar laten de duivelsroggen zich zien, soms een manta. Tussendoor serveert de boot een maaltijd, en walvisachtigen komen vaak een kijkje nemen.

Hoe worden de Formigas en de Dollabarat sinds 1988 beschermd?

De Formigas zijn beschermd sinds 4 april 1988, door een regionaal decreet dat de eilandjes tot natuurreservaat maakte. De grenzen werden in 1990 vastgelegd, en het reservaat, in 2003 opnieuw ingedeeld met zijn mariene deel, beslaat 35,42 vierkante kilometer, van de kust tot meer dan 1.700 m diepte. Sinds 16 juni 2008 is het geheel Ilhéus das Formigas e Recife Dollabarat ook een Ramsar-gebied, nummer 1804, en een Natura 2000-gebied. Vissen is er in alle vormen verboden, net als onderwaterjacht en elke vorm van verzamelen; een schip van de Portugese marine, gestationeerd in Ponta Delgada, patrouilleert er regelmatig. Voor duiken heb je geen individuele vergunning nodig, en de afgelegen ligging doet de rest: ver van elke haven, open voor deining en stroming, krijgt de bank in het mooie seizoen maar een paar boten per week, en de fauna is voor niemand bang.