Maanvis

Hoe herken je de maanvis?

De maanvis herken je in één oogopslag: een plat, bijna rond lijf, zijdelings samengedrukt, zonder staartvin. Achteraan zit een clavus, een afgeronde vinzoom die als roer dient, en boven en onder staan een hoge, driehoekige rug- en aarsvin waarmee hij tegelijk slaat om vooruit te komen. De bek is klein, de tanden zijn vergroeid tot een papegaaiensnavel en de borstvinnen zijn piepklein en rond. De dikke, ruwe huid is bruin of grijs met lichte vlekken en ligt op een laag witte gelatine van enkele centimeters. De maanvis van Bali is Mola alexandrini, de bultkopmaanvis, lang Mola ramsayi genoemd: een bult op het voorhoofd en een onder de kin, rechthoekige schubben en een clavus met een afgeronde rand onderscheiden hem van Mola mola, de gewone maanvis van de gematigde zeeën. Hij is de zwaarste beenvis: tot 3,3 meter en 2.700 kilo, met een record van 2.744 kilo bij 3,25 meter, gewogen bij een aangespoeld dier op Faial, op de Azoren, in 2021.

Hoe leeft de maanvis?

Mola alexandrini leeft in alle tropische en gematigde zeeën behalve de poolzeeën, en vooral op het zuidelijk halfrond, in open zee, van de oppervlakte tot grote diepte. Hij verkiest koel water, tussen 17 en 25 °C, en duikt diep om te jagen voordat hij weer naar boven komt om op te warmen. Dan zie je hem op zijn zij aan het oppervlak liggen, waar vogels hem van zijn parasieten ontdoen. Onder water doet hij hetzelfde bij de poetsstations van de riffen, waar wimpelvissen en lipvissen de kreeftachtigen van zijn huid halen. Hij volgt de seizoenen en de fronten van koud water: bij Japan trekt hij in de zomer naar het noorden, en dezelfde beweging brengt hem tijdens de zuidelijke winter naar Bali. Hij zwemt langzaam maar moeiteloos en verdwijnt met een paar vinslagen naar de diepte zodra hij zich opgejaagd voelt.

Waar en wanneer zie je de maanvis op Bali?

Van juli tot oktober laat opwellend koud water rond Nusa Penida de temperatuur dalen van 28 naar 18 of 20 °C, en dan komen de maanvissen naar de poetsstations op de riffen van het eiland, tussen 18 en 30 meter. Crystal Bay, aan de westkust, is de betrouwbaarste plek, met een piek in augustus en september. Ook Blue Corner, de noordkust van Penida, Toyapakeh en Pura Ped leveren ze op, en bij Manta Point komt er af en toe een langs. De duikcentra van Nusa Penida en Lembongan, die er elke dag duiken, weten waar ze zitten. De ontmoeting duurt een paar minuten, soms een kwartier als de groep laag en stil blijft. Ze is niet gegarandeerd, en twee of drie ochtenden ter plaatse zijn beter dan één dagtocht vanaf Bali. Het koude water, de thermoclines en de neerwaartse stromingen maken van deze duik een duik op Advanced-niveau.

Aan welke regels houd je je bij de maanvis?

Mola alexandrini heeft nog geen eigen IUCN-status. Zijn neef Mola mola staat als kwetsbaar te boek vanwege bijvangst door beuglijnen, en beide soorten staan op de lijst van vangsten met een hoog risico in de visserij in het oosten van Australië. Het Indonesische ministerie van Maritieme Zaken heeft de maanvis opgenomen in een beschermingsplan, en het beschermde zeegebied van Nusa Penida hanteert sinds 2016 een strengere gedragscode, die de duikcentra laten ondertekenen: langzaam naderen, een minuut wachten als hij bij het station aankomt, 3 meter afstand tijdens het poetsen en 10 meter als hij zwemt, nooit boven hem, geen flits, geen contact, en boten die 10 meter van de boeien voor de veiligheidsstop blijven. Een verstoorde maanvis vertrekt naar de diepte, en de duikers na jou zien hem niet meer.