Mandarijnvis

Hoe herken je een mandarijnvis?

De mandarijnvis is een pitvis, uit de familie Callionymidae, in 1927 beschreven door de Amerikaanse ichtyoloog Albert Herre, die op de Filipijnen werkte. Hij meet gemiddeld 6 centimeter, hooguit 7. Het lichaam is langgerekt, bijna cilindrisch, en heeft geen schubben: een dunne huid met een dikke laag bitter, onwelriekend slijm, dat parasieten buitenhoudt en roofdieren afschrikt. Zijn felle kleuren zijn dus een waarschuwing. De grondkleur is felblauw, met golvende oranje strepen; de kop is blauwgroen met blauwe strepen, de ogen zijn rood met een zwarte pupil, de rugvin is oranje en blauw. Dat blauw is uniek. Bij bijna alle gewervelde dieren is blauw een optisch effect van purinekristallen, maar de mandarijnvis en zijn neef Synchiropus picturatus zijn de enige twee bekende soorten die het aanmaken in een celpigment, de cyanofoor, beschreven in 1995. Het mannetje herken je aan de eerste straal van zijn rugvin, bijna twee keer zo hoog als bij het vrouwtje: neergeklapt reikt die tot de staart. De grote vinnen die hij over de bodem uitspreidt en die je makkelijk voor borstvinnen aanziet, zijn zijn buikvinnen: daarop loopt hij. De bek is piepklein en uitstulpbaar. Een enkel zeldzaam exemplaar heeft een rode grondkleur.

Hoe leeft de mandarijnvis?

Hij leeft in beschutte lagunes en kustriffen in de westelijke Stille Oceaan, van de Riukiu-eilanden tot Australië, via de Filipijnen, Palau en Indonesië, tussen 1 en 18 meter diep, op slibbodems bezaaid met koraal en koraalpuin. Hij leeft in kleine groepjes op een piepklein stukje rif, vaak zo'n tien vierkante meter vertakt koraal, Acropora en Pocillopora, waar hij zich overdag doorheen wurmt en in verschuilt. Hij eet zonder ophouden en pikt kleine prooien uit het koraal: roeipootkreeftjes, borstelwormen, kleine slakken, vlokreeften, viseitjes, mosselkreeftjes. Hij is traag en algemeen in zijn verspreidingsgebied, en toch bijna onzichtbaar door zijn formaat en zijn leven op de bodem; hij schuwt het licht. De voortplanting gebeurt bij zonsondergang, elke dag van het jaar. De vrouwtjes wachten op het rif, kiezen een mannetje en gaan op zijn buikvin zitten. Het paartje stijgt dan buik aan buik op tot ongeveer een meter boven het koraal, laat eitjes en zaad los in het open water en duikt meteen weer omlaag. Een vrouwtje paait hooguit één keer per nacht, een mannetje tot acht keer, met verschillende partners. Een legsel kan tot 200 eitjes tellen, die in het open water wegdrijven.

Waar en wanneer zie je de mandarijnvis op de Filipijnen?

Het hele jaar door, en altijd in de schemering. Op Malapascua is de duikspot Lighthouse Reef, aan de noordwestpunt van het eiland: koraaltuinen en koraalpuin op rots tussen 7 en 10 meter, waar bij zonsondergang een twaalftal boten aankomt en hun groepen verdeelt, elk op een eigen stuk koraal. Je wacht ongeveer drie kwartier, eerst met de lampen uit en met rood licht zodra het donker wordt, voordat de paartjes opstijgen. Op dezelfde plek leven tijgerstaartzeepaardjes. In 2026 kost een losse duik bij Thresher Shark Divers PHP 2.875, plus PHP 350 nachttoeslag en PHP 300 marineparkheffing per dag. In Moalboal vind je hem het zekerst op het huisrif van Magic Island, op 60 meter van de kust, tussen 5 en 16 meter: een kantduik, in geulen tussen grote koraalblokken. Ook het rif van Cebu Seaview, ten zuiden van Panagsama, heeft ze, te zien tijdens nachtduiken vanaf 18.30 uur. Elders in de archipel hebben Anilao en Dauin hun eigen mandarijnvisduik, en in de baai van Coron voert hij zijn paringsdans op bij de kanonneerboot van East Tangat. Buiten de Filipijnen bieden de Straat Lembeh en Wakatobi, in Indonesië, dezelfde duik aan.

Is de mandarijnvis bedreigd?

De mandarijnvis staat sinds de beoordeling van 12 oktober 2018 als niet bedreigd op de Rode Lijst van de IUCN: hij plant zich snel voort, zijn populatie kan in minder dan vijftien maanden verdubbelen en hij is weinig kwetsbaar voor de visserij. Toch is hij erg gewild in de aquariumhandel. Hij wordt gevangen op de Filipijnen en in Indonesië, soms met cyanide, terwijl hij zich slecht aanpast aan gevangenschap: veel exemplaren weigeren alle voedsel behalve levende roeipootkreeftjes en vlokreeften en verhongeren, en mannetjes vechten in een aquarium tot de dood. Tegenwoordig wordt hij in gevangenschap gekweekt. De echte bedreiging treft de vertakte koralen die hem beschutten: koraalverbleking tast ze aan. Onder water bekijk je hem zonder hem aan te raken, zonder herhaalde flitsen en zonder wit licht: dat is de prijs van de paringsdans.