Walvishaaien van Mafia Island

Wat is Mafia Island?

Mafia is een Tanzaniaans eiland van 435 vierkante kilometer, 49 km lang en 17 km breed, tegenover de delta van de Rufiji, 30 minuten vliegen ten zuiden van Dar es Salaam. Met Sicilië heeft het niets te maken: de naam komt waarschijnlijk uit het Arabisch of het Swahili, en de bewoners noemen het Chole Shamba. Kilindoni, aan de westkust, is het belangrijkste stadje, met de haven, het vliegveld, de markt en het strand waar de boten naar de walvishaaien vertrekken. In het oosten liggen in de baai van Chole de duiklodges en de ingang van het zeepark, het eerste van Tanzania, in 1995 opgericht op 822 vierkante kilometer. Grote stranden of grote hotels zijn er niet: Mafia ontvangt minder dan duizend bezoekers per jaar, en het is een vissereiland dat op het ritme van de getijden leeft. Je komt er voor de walvishaaien van oktober tot maart, het hele jaar voor het duiken in de baai van Chole, en voor allebei in dezelfde reis.

Waarom blijven de walvishaaien het hele jaar bij Mafia Island?

Bijna overal ter wereld zijn walvishaaien op doortocht: ze volgen het plankton en verdwijnen na een paar weken. Bij Mafia blijven ze. Het onderzoeksprogramma dat de Marine Megafauna Foundation in 2012 startte met WWF Tanzania, het Tanzaniaanse visserij-instituut en de universiteit KAUST telde eerst 87 dieren tussen oktober 2012 en maart 2013, van 4,1 tot 9,7 m lang, bijna allemaal onvolwassen. Toen de waarnemingen aan het oppervlak in maart stopten, registreerden de akoestische zenders nog driekwart van de gemerkte haaien in het kanaal. Acht jaar foto-identificatie bracht de catalogus op zo'n 200 dieren, en 51 haaien zijn met een zender gevolgd, een kwart van de populatie. Door die trouw aan de plek zijn de dieren makkelijk terug te vinden, maar ook kwetsbaar voor wat er bij Mafia gebeurt: netten, aanvaringen, verstoring. Daarom hebben de aanbieders zich met WWF verenigd in een netwerk, WATONET, rond een gezamenlijke gedragscode. Sinds 2012 is de populatie meer dan verdubbeld.

Hoe verloopt een tocht naar de walvishaaien van Mafia Island, uur na uur?

De boot haalt je 's ochtends vroeg op bij je hotel; bij Kitu Kiblu vertrek je vanuit het kamp, na het ontbijt en een briefing over de biologie van de haaien en de gedragscode. De dhow of motorboot vaart tien minuten langs de kust naar het westen, en dan zoekt iedereen naar vinnen en donkere schaduwen onder het oppervlak. Als er een haai gezien is, legt de boot zich naast hem met de motor stationair, en de zwemmers gaan in kleine groepen rustig te water, zonder te springen. Je zwemt naast de flank van het dier, op 3 m, in zijn tempo, dat traag blijft zolang je hem niet stoort; je zwemt niet voor zijn bek of over zijn rug, en je raakt hem nooit aan. De ontmoeting duurt zolang de haai aan het oppervlak blijft, een paar minuten of een halfuur. Rond het middaguur ben je terug in het kamp, voor een debriefing en een douche. Als er meerdere boten bij hetzelfde dier liggen, wacht de gids zijn beurt af: dat is het teken van een serieuze aanbieder.

Waarom duik je niet met fles bij de walvishaaien van Mafia Island?

Die vraag komt bij elke briefing terug. De walvishaaien van Mafia eten aan het oppervlak, in de bovenste meter water, en een duiker met fles zit op de verkeerde plek: onder ze, in water vol plankton waarin je geen 10 m ver ziet, met bellen die ze doen wegduiken. De gedragscode verbiedt de fles in het gebied ook, net als bij Isla Mujeres in Mexico of Donsol op de Filipijnen. Snorkelen is eenvoudiger, respectvoller en in dit groene water veel doeltreffender. Wie de soort onder water met fles wil zien, vindt hem elders: in het zuiden van het Ari-atol op de Malediven, of bij Richelieu Rock in Thailand, waar walvishaaien in helder water langs de wanden trekken. Mafia biedt de zekerste en regelmatigste ontmoeting van de westelijke Indische Oceaan, op tien minuten van een dorpsstrand.