Naaktslakken

Hoe herken je een naaktslak?

Naaktslakken zijn buikpotige weekdieren, verwant aan de huisjesslakken, die hun schelp aan het eind van hun larvenleven verliezen. Hun wetenschappelijke naam, van het Latijnse nudus en het Griekse bránkhia, betekent blote kieuwen: ze ademen met organen die in contact staan met het water. Op de kop zitten twee rinoforen, vaak knotsvormig, die chemische stoffen in het water opvangen en het dier naar zijn voedsel en zijn partners leiden. Onder water herken je twee hoofdvormen. Doriden dragen een pluim van veervormige kieuwen in een rozet rond de anus, achter op de rug. Aeolididen hebben geen kieuwen maar cerata, gekleurde uitsteeksels die de rug bedekken en waarmee ze ademen, verteren en zich verdedigen. Ze zijn 4 millimeter tot 60 centimeter groot, en hun vaak felle kleuren verschillen van soort tot soort.

Hoe leven naaktslakken?

Naaktslakken leven in alle zeeën ter wereld, van het Noordpoolgebied tot Antarctica, en op bijna elke diepte, van de getijdenzone tot meer dan 700 meter. De meeste soorten vind je in de tropen, rond koraalriffen. Ze zijn allemaal vleeseters en veel zijn sterk gespecialiseerd: sponzen, hydroïdpoliepen, mosdiertjes, anemonen, zakpijpen, zeepokken en soms andere naaktslakken of hun eitjes. Hun prooien leveren hun verdediging: sommige houden de gifstoffen vast van de sponzen waarop ze grazen, andere slaan in hun cerata de netelcellen op van de hydroïdpoliepen die ze eten, en een paar scheiden zuur af als je ze stoort. Ze zijn hermafrodiet en paren twee aan twee, waarbij ze elkaar bevruchten, en ze leggen hun eitjes in gedraaide, geleiachtige linten. Ze leven van een paar weken tot een jaar.

Waar en wanneer zie je naaktslakken?

Je vindt ze bijna overal, maar niet overal even veel. De Straat Lembeh, in Indonesië, toont er het hele jaar tientallen soorten per duik, en daar ga je voor ze naartoe. Bij Bunaken en Crystal Bay zoek je ze op de sponzen en op het zand, tijdens de veiligheidsstop. In de Rode Zee leven ze op de zachte koralen van de wrakken, de Dunraven, Abu Nuhas en de Salem Express, en op de wanden van de Blue Hole van Dahab. In Tanzania kijk je naar het lage koraal van Leven Bank en de wand van Misali Island. In de Middellandse Zee heb je een lamp nodig om ze te vinden tussen de platen van het wrak van de Liban en op de gorgonen van La Gabinière, waar de Flabellina's leven. Op de Azoren, rond de eilandjes van Madalena, verschijnen Tambja ceutae en Hypselodoris picta in mei en juni. Onze spotpagina's melden ze ook op de Thistlegorm, op de Liberty, bij Pescador Island en bij Monad Shoal.

Waarom zijn naaktslakken zo kleurrijk?

De felle kleuren van naaktslakken gelden als een waarschuwing aan rovers, omdat veel soorten giftig zijn of gewapend met gestolen netelcellen, maar die rol staat ter discussie: andere soorten kiezen juist voor camouflage en bootsen de vastzittende ongewervelden na waarop ze leven. Voor de duiker maken die kleuren de charme van macro: elke soort heeft de zijne, en veel danken er een bijnaam aan, zoals clown of draak. Bekijk ze zonder ze aan te raken en zonder ze te verplaatsen voor een foto: het zijn zachte, kwetsbare dieren, die de spons of het koraal waarvan ze eten zelden verlaten.