Duivelsrog

Hoe herken je een duivelsrog?

De duivelsrog van de Azoren is Mobula tarapacana, de Chileense duivelsrog, ook wel duivelsrog met sikkelvinnen genoemd. De schijf heeft een spanwijdte van 2 tot 2,50 meter bij volwassen mannetjes en 2,70 tot 2,80 meter bij vrouwtjes, tot 3,70 meter bij de grootste, en het gewicht loopt op tot 350 kilo. De rug is olijfgroen tot bruin, de buik wit tot lichtgrijs; de vleugelpunten zijn duidelijk naar achteren gebogen, als een sikkel, en de rugvin is egaal, zonder witte punt. De staart is kort en stijf, korter dan de breedte van de schijf. Twee opgerolde kopvinnen flankeren een eindstandige bek. Je onderscheidt hem van de veel grotere reuzenmanta aan zijn formaat en zijn sikkelvormige vleugels, en van Mobula mobular aan het ontbreken van een donkere band op de kop en van een lange staart met een stekel.

Hoe leeft de duivelsrog?

Het is een rog van de open zee, pelagisch en soms aan de kust, in de tropische, subtropische en gematigde wateren van de drie oceanen. Hij filtert plankton, kleine kreeftachtigen en kleine visjes door zijn kieuwplaten. Hij is een van de diepste duikers van de oceaan: zenders hebben afdalingen tot 1.896 meter geregistreerd, in opeenvolgende trappen van een tot anderhalf uur, en duiken tot 1.000 meter die elf uur duurden. Een netwerk van bloedvaten, de retia mirabilia, verwarmt zijn hersenen in het koude water, en voor en na elke afdaling brengt hij minstens een uur vlak onder het oppervlak door. De voortplanting gaat langzaam: één jong per worp, bij de geboorte met een schijf van 1,05 tot 1,40 meter, en een generatieduur van bijna dertien jaar.

Waar en wanneer zie je duivelsroggen op de Azoren?

De rest van het jaar leeft hij alleen, maar in de zomer verzamelt hij zich op de onderzeese bergen van de archipel om te eten, zich te laten poetsen en elkaar het hof te maken: op de Princess Alice Bank, 45 zeemijl van Faial, en bij Ambrósio, ten noorden van Santa Maria, van eind juni tot half oktober, met een piek in augustus en september. De groepen tellen van drie tot vijftig dieren en meer. Bij Ambrósio zijn twaalf tot zeventien roggen normaal en komen er geregeld veertig tot vijftig, die om de vijftien tot twintig minuten in een spiraal langs de boeilijn omhoogkomen. Hij komt ook boven Dollabarat en de ondieptes van het kanaal tussen Faial en Pico. Je ziet hem duikend en snorkelend, want hij komt tot aan het oppervlak.

Is de duivelsrog bedreigd?

Hij wordt bevist om zijn kieuwplaten, die in Azië voor traditionele medicijnen worden verkocht, en belandt in netten en aan beuglijnen. Zo is Mobula tarapacana in drie generaties 50 tot 79 procent van zijn aantallen kwijtgeraakt: de IUCN classificeert hem nu als ernstig bedreigd, nadat hij in 2019 als bedreigd te boek stond. Hij staat sinds 2016 in bijlage II van CITES en sinds 2014 op de lijsten van het Verdrag van Bonn over trekkende diersoorten. Op de Azoren herkent het project Manta Catalog Azores elk dier aan de vlekken op zijn buik, aan de hand van foto's van duikers, om te begrijpen waar, wanneer en waarom de roggen zich op de onderzeese bergen verzamelen.